Linux dağıtımı nedir?
Bir Linux dağıtımı (Linux distribution); Linux çekirdeği (kernel), GNU araçları, sistem yardımcı programları, paket yöneticisi ve çeşitli uygulamaların bir araya getirilmesiyle oluşturulan, kullanıma hazır bir işletim sistemidir.
Günlük kullanım için hazırlanan bir Linux dağıtımı; grafik görüntü sunucusu (Display Server), masaüstü ortamı (GNOME, KDE Plasma, Xfce vb.), ağ yöneticisi, ses sistemi, sürücüler ve çok sayıda temel bileşeni de içerir.
Debian, Ubuntu, Fedora, openSUSE veya Arch Linux gibi projeler; Linux çekirdeğini gerekli tüm yazılımlarla birleştirerek son kullanıcıya hazır bir işletim sistemi dağıtırlar. İşte bu nedenle bu projelere Linux dağıtımı denir.
Dağıtımlar yalnızca yazılımları bir araya getirmekle kalmaz; çekirdeğin, güvenlik yamalarının ve sistem bileşenlerinin bakımını yapar, düzenli güncellemeler yayımlar ve kullanıcılarına teknik destek sunarlar.
Kısacası:
- Linux bir çekirdektir.
- Linux dağıtımı ise tam teşekküllü bir işletim sistemidir.
Bu yüzden zaman zaman “Linux tabanlı işletim sistemi” ifadesi de kullanılır.
“Linux sadece bir çekirdektir.” ifadesi ne anlama geliyor?
Muhtemelen şu cümleyi daha önce duymuşsunuzdur:
> “Linux sadece bir çekirdektir, işletim sistemi değildir.”
Bu ifade teknik olarak doğrudur.
Çekirdek (kernel), işletim sisteminin en temel bileşenidir. Donanım ile yazılımlar arasındaki iletişimi sağlar; işlemciyi, belleği, diskleri ve diğer aygıtları yönetir.
Ancak kullanıcı çekirdekle doğrudan iletişim kurmaz. Bunun yerine kabuk (shell), sistem araçları ve uygulamalar aracılığıyla çekirdeğe komut gönderir.
Bir benzetme yapacak olursak, işletim sistemini bir otomobil olarak düşünebilirsiniz.
Çekirdek, otomobilin motorudur. Motor olmadan araç çalışamaz; ancak tek başına motor da sizi bir yere götüremez. Direksiyon, şanzıman, fren sistemi, kaporta ve diğer parçalar olmadan ortada kullanılabilir bir otomobil yoktur.
Linux çekirdeği de aynı şekildedir.
Ubuntu, Debian, Fedora veya diğer dağıtımlar ise Toyota, Ford ya da başka otomobil üreticileri gibidir. Aynı temel parçayı kullanıp üzerine farklı bileşenler ekleyerek kullanıma hazır ürünler sunarlar.
GNU/Linux nedir?
Linux çekirdeğini tek başına kullanamazsınız.
Çekirdekle iletişim kurabilmek için bir kabuğa (shell) ihtiyaç vardır. Günümüzde en yaygın kullanılan kabuk Bash olsa da Zsh, Fish ve başka kabuklar da bulunmaktadır.
Kabuk sayesinde dosya yönetebilir, program çalıştırabilir ve sistemi yönetebilirsiniz.
Peki terminalde kullandığımız cat, grep, cp, mv, ls gibi komutlar Linux’un bir parçası mı?
Aslında bunların büyük bölümü Linux çekirdeğine ait değildir.
1983 yılında Richard Stallman, özgür bir UNIX benzeri işletim sistemi geliştirmek amacıyla GNU Projesini başlattı. Bu proje kapsamında Bash kabuğu, GCC derleyicisi, Emacs editörü ve bugün hâlâ kullanılan birçok temel sistem aracı geliştirildi.
O dönemde UNIX sistemleri büyük ölçüde tescilli ve ticariydi. Kaynak kodlarına erişmek zordu ve lisans ücretleri oldukça yüksekti.
1991 yılında Linus Torvalds, özgür bir UNIX benzeri çekirdek geliştirdi. Bu çekirdek daha sonra Linux adını aldı.
Linux çekirdeği, GNU Projesi’nin yıllar içinde geliştirdiği araçlarla bir araya gelince ortaya bugün kullandığımız işletim sistemlerinin temeli çıktı.
İşte bu nedenle bazı kişiler bu sistemleri GNU/Linux olarak adlandırmayı tercih eder. Böylece GNU Projesi’nin katkılarının da isimde yer alması gerektiğini savunurlar.
Her ne kadar günlük kullanımda çoğu kişi yalnızca “Linux” dese de, teknik açıdan “GNU/Linux” ifadesinin tarihsel bir dayanağı vardır.
Sonuç
Peki doğru terim hangisi?
- Linux
- GNU/Linux
- Linux dağıtımı
- Linux tabanlı işletim sistemi
- UNIX benzeri işletim sistemi
Aslında bunların hepsi, kullanıldıkları bağlama göre doğru olabilir.
Çekirdekten bahsediyorsanız Linux, tam bir işletim sisteminden söz ediyorsanız Linux dağıtımı, tarihsel ve teknik bütünlüğü vurgulamak istiyorsanız GNU/Linux demeniz daha doğru olacaktır.
Sonuç olarak önemli olan, hangi terimi kullandığınız değil, hangi kavramdan bahsettiğinizi doğru ifade etmenizdir.
