“Linux sadece bir çekirdektir.” ifadesiyle internette veya Linux topluluklarında sık sık karşılaşabilirsiniz. Özellikle Linux dünyasına yeni adım atanlar için bu ifade kafa karıştırıcı olabilir.
Peki hangisi doğru? Linux bir işletim sistemi mi, yoksa yalnızca bir çekirdek mi? İkisi arasındaki fark nedir?
Linux Bir İşletim Sistemi mi?
Teknik olarak Linux, bir işletim sistemi değil, yalnızca bir çekirdektir (kernel).
Ancak günlük kullanımda “Linux” denildiğinde, çoğu zaman çekirdeğin yanı sıra kabuk (örneğin Bash), GNU araçları, paket yöneticisi, grafik masaüstü ortamı ve çeşitli sistem yazılımlarını da içeren tam bir işletim sistemi kastedilir.
Bu eksiksiz yapının teknik adı Linux dağıtımı (Linux distribution) veya kısaca dağıtım‘dır.
Popüler Linux dağıtımlarına şu örnekler verilebilir:
- Ubuntu
- Linux Mint
- Debian
- Fedora
- Arch Linux
- openSUSE
Linux Çekirdeği Nedir?
Linus Torvalds’ın 1991 yılında geliştirdiği yazılım yalnızca Linux çekirdeğiydi.
Torvalds bugün de Linux çekirdeğinin baş geliştiricisi ve bakım sorumlusu olarak görev yapmaktadır. Artık eskisi kadar doğrudan kod yazmasa da, çekirdeğe eklenecek kodların son onayını veren kişidir.
Çekirdek(Kernel) Tam Olarak Nedir?
Çekirdek(Kernel), bir işletim sisteminin en temel bileşenidir. Donanımla yazılım arasında köprü görevi görür.
Bu yalnızca Linux’a özgü değildir. Windows’un da macOS’un da kendi çekirdeği vardır.
Çekirdeğin temel görevleri şunlardır:
- İşlemciyi yönetmek
- Belleği (RAM) yönetmek
- Disk ve dosya sistemlerini kontrol etmek
- Aygıt sürücüleriyle iletişim kurmak
- Donanım ile uygulamalar arasında iletişimi sağlamak
- Çekirdek Tek Başına Yeterli Değildir
Çekirdeği bir işletim sisteminin kalbi gibi düşünebiliriz.
Nasıl ki kalp tek başına bir insan oluşturmazsa, çekirdek de tek başına kullanılabilir bir işletim sistemi değildir.
Bilgisayarın kullanılabilir hâle gelmesi için çekirdeğin yanında;
- GNU araçları
- Kabuk (Shell)
- Sistem yardımcı programları
- Paket yöneticisi
- Grafik arayüz (isteğe bağlı)
- Uygulamalar
gibi birçok bileşene daha ihtiyaç vardır.
İşte Linux dağıtımları tüm bu parçaları bir araya getirerek kullanıcıya hazır bir işletim sistemi sunar.
Araba Benzetmesi
Konuyu daha kolay anlamak için bir benzetme yapalım.
Çekirdeği bir arabanın motoru, işletim sistemini ise tamamlanmış bir otomobil olarak düşünebilirsiniz.
Motor olmadan araba çalışmaz.
Ama sadece motor da sizi bir yere götüremez.
Lastikler, direksiyon, fren sistemi, koltuklar ve diğer parçalar olmadan motor tek başına işe yaramaz.
Linux çekirdeği de aynı şekilde tek başına kullanılmaz. Onu kullanılabilir hâle getiren şey; GNU araçları, kabuk, masaüstü ortamı ve diğer sistem bileşenleridir.
GNU’nun Rolü
Linux’un hikâyesi aslında Linus Torvalds ile başlamaz.
1983 yılında Richard Stallman, GNU Projesi’ni başlattı ve Özgür Yazılım Hareketi’nin temellerini attı.
GNU Projesi kapsamında;
- GCC derleyicisi
- Bash kabuğu
- Coreutils
- GDB
- Binutils
gibi bugün hâlâ kullanılan pek çok temel araç geliştirildi.
1991 yılında Linus Torvalds Linux çekirdeğini yayımlayınca, GNU araçları ile Linux çekirdeği bir araya getirilerek bugün kullandığımız Linux dağıtımları ortaya çıktı.
Bu nedenle birçok kişi sistemi GNU/Linux olarak adlandırmayı tercih eder.
Sonuç
Özetle, Linux teknik olarak yalnızca bir çekirdektir.
Ancak günlük kullanımda insanlar “Linux” derken aslında Ubuntu, Linux Mint, Debian veya Fedora gibi bir Linux dağıtımını kastederler.
Dolayısıyla biri “Linux kullanıyorum.” dediğinde, bunun yalnızca çekirdeği değil, çekirdeğin üzerine inşa edilmiş tam teşekküllü bir işletim sistemini ifade ettiğini anlayabilirsiniz.
Kısacası, “Linux sadece bir çekirdektir.” ifadesi teknik olarak doğrudur. Ancak günlük dilde “Linux” kelimesinin işletim sistemi anlamında kullanılması da yaygın ve kabul gören bir kullanımdır.
